Tag Archives: rhyngrwyd

Cyflwyniad am y prosiect yn y Llyfrgell Genedlaethol – sleidiau

Mi roddais i ddarlith awr-ginio ddoe yn y Llyfrgell Genedlaethol, page Aberystwyth, mind yn seiliedig ar rai canfyddiadau sy’n codi i fi o’r prosiect hwn. Mi gefais groeso yno a dwi’n gobeithio bod y cyflwyniad wedi bod rhoi rhyw fath o snapshot o weithgareddau 20 mlynedd a mwy o ddefnydd y gymraeg ar y we. Mae hynny’n lot o amser a lot o hanes, physician ac fel gyda’r llinell mae yna rybudd iechyd nad yw hwn yn hollol ddiffiniol, bod posibiliad o feithiau heb dystiolaeth lawn eto, a bod peryg o fod yn llawer rhy arwynebol.

Wedi dweud hynny, mae’n werth dechrau rhywle ac mi o’n i’n awyddus i weld os oedd na batrymau, themau neu gyfnodau’n codi o edrych ar y llinell amser ar ei hyd.

Mi gafodd fideo ohono ei recordio gan y Llyfrgell a dwi’n gobeithio y bydd y recordiad llawn ar gael yn fuan er mwyn bod y sleidiau yma’n gwneud synnwyr. Fel y mae’n nhw, does dim lot o wybodaeth heblaw am strwythr y ddarlith, ond meddwl y dylwn eu rhoi arlein beth bynnag.

Beth am ddiwylliant rhyngrwyd? Memynnau ac ati?

Memyn Cymraeg

Memyn Cymraeg?

Mae hanes yn awgrymu y dylai’r hyn sy’n cael ei drafod fod yn arwyddocaol, illness o bwys, visit web ond wrth gwrs, mae rhywbeth yn gallu bod yn arwyddocaol ar lefelau gwahanol, yn gymdeithasol, yn llywodraethol, yn rhyngwladol, neu’n bersonol.

Mae’r wefan hon yn ceisio rhoi gofod i bob math o hanes a hanesion gan gynnwys rhai sydd efallai ddim yn ddeunydd a gynhwysir mewn ‘hanes’ arferol.

Beth felly am ddiwylliant Cymraeg ar y we? Beth yw’r pethau hynny sydd yn rhan o greu diwylliant byw Cymraeg ar y we? Beth sy’n arwyddocaol mewn diwylliant arlein?

Mae Luistxo Fernandez yn sicr bod bodolaeth memynnau, neu memes, mewn iaith leiafrifol yn arwydd o iechyd yr iaith honno arlein. Ond beth yw memynnau? A sut mae eu hadnabod?

Daeth y gair meme o lyfr Richard Dawkins, yn ei lyfr The Selfish Gene, mae’n gosod bod gwybodaeth yn gweithio mewn ffyrdd tebyg i natur:

Ideas cause ideas and help evolve new ideas. They interact with each other and with other mental forces in the same brain, in neighboring brains, and thanks to global communication, in far distant, foreign brains. And they also interact with the external surroundings to produce in toto a burstwise advance in evolution that is far beyond anything to hit the evolutionary scene yet. (dyfyniad o’r erthygl hwn)

Mae’r term “memyn rhyngrwyd” wedi esblygu i fod yn rhywbeth chydig yn wahnaol. Mae memyn rhyngrwyd yn ffenomenon lle mae syniad: delwedd, fideo, jôc, hashnod, yn cael ei ail-gymysgu, ei ail-ddefnyddio, a’i ail-bwrpasu ar gyfer cyfathrebu pwynt gwahanol, sydd yn aml drwy ddefnydd comedi eironig. Mae’r dealltwriaeth o’r egin syniad gwreiddiol, a’r chwarae sydd yn dod ar ben y syniad hwnnw yn rhoi llwyfan i syniad deithio. Mae gwefan KnowYourMeme.com, sy’n casglu achosion o memes rhyngrwyd a chynnwys firysol, yn ei symleiddio ymhellach:

Internet memes have risen in popularity with the rise of Internet Culture as more and more people identify with and participate on the Web as their primary method of expression and content consumption. (An Internet memes is a piece of content or an idea that’s passed from person to person, changing and evolving along the way. A piece of content that is passed from person to person, but does not evolve or change during the transmission process is considered viral content.)

Felly gwelwn bod memynnau’n teithio rhwng pobol, gan newid wrth iddyn nhw fynd ond gan gadw un llinyn o’r syniad gwreiddiol. Mae hyn yn digwydd oddiar lein hefyd, gwelwn oi fewn celf stryd bod syniadau rhai pobol yn cael eu haddasu a’u ail0gymysgu gan “ddyfynnu” eraill. Mae’n hen arferiad, ond mae’r rhyngrwyd wedi gwneud natur y lledaenu yn gyflymach a’r dosbarthiad yn ehangach.

Beth felly am femynnau a chynnwys firsyol Cymraeg? Gyda phwll bach o bobol beth yw’r fflamau o jôc neu ail-gymysgu sydd wedi lledaenu drwy’r we? Neu ai fflachiau unigol o hiwmor sydd ddim yn cael eu haddasu sydd yn digwydd? Os felly, pam felly?

Newydd ar y llinell amser: Mehefin 2005 – Crazy Ffrog Cymraeg

firefoxBe am hon ta? Ddim jest lansiadau meddalwedd yn Gymraeg neu’r hyn a’r llall cyntaf yn Gymraeg sydd ei eisiau ar y llinell amser yma ond pethau diwylliannol diddorol sydd wedi digwydd yn Gymraeg ar y we. Mae memynnau rhyngrwyd (neu internet memes) yn rhan bwysig o ddiwylliant rhyngrwyd ac mae’r rhaglennwr a sylwebydd rhyngrwyd Basgeg, web Luistxo Fernandez, yn honni bod bodolaeth a llwyddiant memes rhyngrwyd mewn ieithoedd lleiafrifol yn dangos iechyd iaith. Cytuno?

Pa rai eraill Cymraeg ydach chi’n cofio? Beth sydd wedi cael nifer uchel o ‘views’ ar YouTube? Hashnodau poblogaidd?

HIT FEIRAL GWE CYMRAEG: CRAZY FFROG CYMRAEG / LLYFFANT LLOERIG

Ym mis Mai 2005 rhoddwyd recordiad mp3 yn dynwared y Crazy Frog ond gyda cheg tipyn butrach. Rhannwyd y trac yn eang yn arbennig fel ringtone ffônau symudol.

Dyma’r drafodaeth am y trac ar fforwm maes-e.com

Dyfyniad o’r Daily Post:

“The Welsh frog is understood to have originated in the Bangor area.

The tone, which can be downloaded for free, was quickly traded among youngsters in the area.

In it, the Welsh frog criticises the Crazy Frog phenomenon in a colourful ‘Cofi’ ((Caernarfon) accent.

The anonymous creators of the Welsh frog were yesterday given a ‘hands-off’ warning by the owners of the Crazy Frog image.

Ewch at y gofnod ar y llinell amser neu ddarllenwch y stori am y recordiad yn y Daily Post.

Dyma recordiad (nid y gwreiddiol, gafodd ei dynnu oddi ar y gweinydd) sydd wedi cael ei roi nol ar-lein:

Newydd ar y llinell amser: Mehefin 1995 – Y Rhyngrwyd ar Raglen Uned 5

firefoxMae’n rhaid nodi bod gwaith trwyadl a gwych iawn wedi cael ei wneud eisoes ar hanes cynnar y Gymraeg ar y we ac ar y rhyngrwyd. Yn bennaf oll mae erthygl gan Rhys James Jones ‘Cilfachau electronig: geni’r Gymraeg ar-lein. 1989-1996’ sydd wedi ei gyhoeddi yn Cyfrwng: Cyfnodolyn Cyfryngau Cymru, clinic 7 (2010).

Mae erthygl Rhys yn mynd i lawer o fanylder gyda enghreifftiau gwych gan osod y safon ar gyfer haneswyr eraill y Gymraeg ar-lein. Mi fuaswn i’n argymell i unrhyw un sydd â diddordeb yn y pwnc i gael gafael ar gopi.

Mae erthgyl Rhys hefyd yn gosod her i haneswyr y cyfnod cyfoes:

“[…] mae yna stori i’w hadrodd am dwf cynnar y We yng Nghymru, malady a’r ffyrdd y gwnaeth y cynnydd yn y niferoedd ar-lein ddechrau effeithio ar sefydliadau a diwylliant y wlad a’i hiaith. Hyd eithaf gwybodaeth yr awdur hwnm nid yw’r stori honno wedi ei hadrodd eto. Dyma her, felly, i haneswyr y cyfnod cyfoes yng NGhymru i gofnodi twf y We Gymrae, ac olrhain sut yr achosodd polisi llywodraethol a brwdfrydedd defnyddwyr cyffredin iddi dyfu i fod yn rhan o fywyd bob dydd y gymuned Gymraeg.”

Jones (2010:37)

 

Efalli bod hwn yn ffordd i chi ymateb i’r her hwnnw.

Mae erthygl Rhys hefyd yn cyfeirio at erthygl ‘Connecting Wales: the internet and national identity‘, gan Hugh Mackay a Tony Powell yn B.D. Loader (Gol.), Cyberspace Divide: Equality, Agency and Policy in the Information Society (Llundain, 1998); yn ogystal ag erthgyl Grahame Davies ‘Dechreuadau: Y Gymraeg a’r Cyfryngau Newydd’ yn Cyfrwng: Cyfnodolyn Cyfryngau Cymru, 1 (2004) sydd yn sôn am ddechrau gwefan BBC Cymru Wales. Mae Dafydd Tomos yn ogystal wedi dechrau casglu darnau o hanes cynnar defnydd y Gymraeg ar Rhwyd.org.

Dyw hwn ddim am fod yn hanes academaidd, ond yn fwy o hanes torfol fydd yn cael ei liwio gan atgofion pobol o gyfnod y buon nhw’n defnyddio’r technolegau hyn. Ni fydd cyfeirnodau na thystiolaeth yn aml, ac efallai bydd dyddiadau ac ati’n anghywir, ond mi fydd gobeithio yn ffordd hwyl yn y pen draw o gyflwyno a dargnafod pethau newydd am ddefnydd y Gymraeg ar y we a gosod sail i eraill balu’n ddyfnach.

Cymraeg ar y we

Y Rhyngrwyd ar Raglen Uned 5

Ymddangosiad cyntaf y We Gymraeg ar raglen blant Uned 5, medicine
S4C gyda Nia Elin a Keith Morris. 20 Mehefin 1995.

Cofnod gan nici_b

(Fideo ar gyfrif YouTube dafyddt)

Hanes y we a hanes y rhyngrwyd?

Naw wfft i fyd modern a gwe'r internet - llun: dafyddt ar Flickr

Naw wfft i fyd modern a gwe’r internet – llun: dafyddt ar Flickr

Mae rhai’n dweud bod y we’n gwneud i hoedledd ein sylw grebachu’n llai a llai nes ein bod ni ond yn gallu canolbwyntio ar fyrbrydau cyfryngol, rheumatologist a dwi’n sicr yn cael fy hun yn neidio o un peth i’r llall heb dalu sylw i’r un yn llawn. Yn yr un modd dwi’n mynd yn ofnadwy o gyffrous ar ddechrau prosiect newydd a’n ffeindio’r cloi a thynnu’r edefynnau amrywiol at ei gilydd yn un cwlwm taclus ar y diwedd yn llawer anoddach.

Ond deuparth gwaith ac ati, felly dros y dyddiau diwethaf dwi wedi bod yn cynllunio ychydig ar sut mae’r prosiect hanes torfol yma am weithio yn ogystal â’r ffiniau, neu ddim, a fyddai ar ei sgôp.

Beth yw’r gwahaniaeth rhwng y we a’r rhyngrwyd i’r rhan fwyaf o bobol?

Un agwedd dwi wedi bod yn cwestiynu ydi’r hyn sydd yn ‘we’ a’r hyn sydd yn ‘rhyngrwyd’ a’r hyn sydd yn cael ei ddeall gan y cyhoedd fel y ‘sdwff sydd yn digwydd ar-lein neu ar ddyfeisiau digidol’. Dwi’n cael y teimlad, ac wedi darllen, gweld a chlywed nfer fawr o bobol (gan gynnwys fi fy hun!), yn cymysgu’r we efo’r rhyngrwyd.

Mae’r WWW sydd wedi ei nodweddu gan ddogfennau wedi eu cysylltu drwy hyperdestun a’u cyfeirio drwy URIs wedi ei adeiladu ar sylfaen y rhyngrwyd, sydd yn system rhwydweithio pecynnau data digidol a gafodd ei ddatblygu ar ddiwedd y 1960au, ymhell cyn bod y we’n syniad ym mhen Tim Berners-Lee. Mae systemau rhwydweithiol digidol eraill yn bodoli ar y rhyngrwyd, ond nid ar y we, fel ebost, systemau ffôn VoIP, teledu IP, a rhannu data a ffeiliau peer to peer. Mae apiau ffônau symudol hefyd yn drysu’r ffin rhwng beth sy’n digwydd drwy borwr a beth sydd ddim.

Gellid dweud felly’n weddol sicr taw ‘y we’ mae llawer iawn o bobol yn ei ddefnyddio erbyn hyn fel llawfer am y rhan fwyaf o’r sdwff dydd i ddydd sy’n digwydd gan ddefnyddio’r rhyngrwyd. Mae o hefyd yn enw lot mwy bachog na rhyngrwyd, yn anffodus i bendantiaid a dyfeiswyr y rhyngrwyd.

Dyna pam dwi wedi penderfynu ei alw’n ‘hanes y we Gymraeg’ oherwydd dwi’n teimlo ei fod yn  cyfathrebu’r syniad yn gliriach na hanes y rhyngrwyd. Cawn weld os dwi’n iawn. Wrth gwrs, mae llawer o bethau pwysig sydd wedi digwydd yn Gymraeg ar-lein fel rhestrau ebost, gr?piau newyddion a byrddau bwletin wedi digwydd ar y rhyngrwyd yn hytrach nac ar y we, felly mae’r rhain yn rhan o’r sgôp hefyd.

Pa gyfnod amser i’w ddewis?

Yr ail beth yw bod dechrau’r we ym 1991 yn rhoi man cychwyn sydd ddim yn rhy bell yn ôl. Mae sawl un eisoes wedi gwneud gwaith llawer dyfnach ar y cyfnod cynnar hwn o’r Gymraeg ar y rhyngrwyd na fydd yn cael ei wneud yn y prosiect hwn  a byddaf yn rhoi cofnod blog am y rheiny nes mlaen er mwyn rhoi gofod sylw priodol iddyn nhw. Mae tua 20 mlynedd yn gyfnod lle mae llawer wedi digwydd a’r gallu i gael mynediad at y rhyngrwyd wedi tyfu’n fwy ac yn gyflymach nag y byddai unrhywun wedi disgwyl ar ddechrau’r 90au. Serch hynny, mae yna fylchau digidol pendant yn bodoli, gyda band-llydan cyflymder uchel yn cael ei ddarparu i ddinasoedd tra bod rhai pentrefi’n parhau i fethu cael cyswllt digon cyflym i wneud y rhan fwyaf o bethau fel llwytho lluniau, a gwylio fideo y mae llawer iawn yn ei gymryd yn ganiataol erbyn hyn.

Felly 1991 tan ddiwedd 2012 – beth ddigwyddodd i’r Gymraeg ar y rhyngrwyd a’r we yn ystod y cyfnod hwn?

Ychwanegwch y darnau o’r hanes fel rydych chi’n ei gweld hi.